مصطفى النوراني الاردبيلي
389
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
اين درخت در هند ، چين ، مصر و استراليا روييده مىشود ، ميوه و پوست اين درخت به عنوان دارو استعمال مىشود . سپستان بزرگ cordia obliqua willd انگليسى : large sebesten plum در هند مىرويد . هندى : سوره . ميوه اين درخت را در سنسكريت ، سيلو ، باهوواره و سليش مانكا گويند . اطباى مسلمين آن را سپستان و در اروپاى قديم نيز در كتابها از آن به نام سبستن sebesten نام بردهاند . هندوها از ميوه سپستان ترشى درست مىكنند و در طب خشك كرده آن مصرف مىشود ، چون در آن ماده موسيلاژ كه اثر نرم كننده دارد موجود است در امراض سرفه ، سينه و امراض مجارى بول استعمال مىشود بهعنوان مليّن هم استفاده مىشود . اطباى مسلمين دو نوع سپستان را بيان كردهاند : بزرگ آن را cordia oblique ناميدهاند كه مغز آن از تخم به راحتى جدا مىشود و نوع كوچك را cordia myxa ناميدهاند كه مغز به تخم چسبيده است لفظ سپستان از لفظ فارسى سگپستان گرفته شده و در عربى آن را دبق يا فحيطه مىگويند و اين نام به سبب وجود ماده چسبناك داخل آن است . roxburgh هر دو قسم را ذكر كرده و به قول horsfield پوست cor dia myxa بهعنوان غذاى مقوى در ژاپن مصرف مىشود . اين درخت را rheede به نام vidimaram اهالى پرتقال به نام ramphius , fruita d entrude آن را بنامهاى kleeverige boom , arbor glutinosa نوشتهاند . مغز سپستان بزرگ را cordia . oblique به اين نحو تجزيه كردهاند : moisture 21 . 58 % extract by hot water 46 . 42 % sugar ( by c opperestimntilon ( 92 . 67 % acidity neutralizing na ho 0 . 32 % alkalinity of ash kho 3 . 30 %